Theo Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ, Từ Thức được bổ làm tri huyện Tiên Du (nay thuộc Bắc Ninh). Có một người con gái xinh đẹp tuyệt trần đến nhà chùa dự hội xem hoa, vô tình làm gãy cành hoa bị người trong chùa giữ lại. Từ Thức động lòng cởi tấm áo cừu gấm đưa vào tăng phòng để chuộc tội cho người con gái, nên lấy được vợ tiên.
Đường vào động là một lối đá mòn dễ đi, dài chừng 100 m. Trước cửa động hiện còn thấy hai bài thơ chữ Hán khắc trên đá, một của chúa Trịnh Sâm, bài thứ hai là của Lê Quý Đôn:
Thế nhân khổ tác thiên thai mộng
Thùy thức thiên thai diệc hí trường
(Người đời mơ tưởng lên tiên sướng
Đâu biết lên tiên cũng chuyện đùa!)
Qua khỏi cửa động, du khách tới động ngoài có hình dáng giống như chiếc bát úp khổng lồ. Nhiều khối thạch nhũ to lớn lấp lánh được đặt tên là kho bạc, kho gạo, kho muối... Đi sâu vào bên trong chừng vài chục mét, du khách sẽ bước trên những thạch nhũ hình rồng nằm cuộn tròn, ở giữa có những hòn đá cuội tròn ("Rồng ấp trứng vàng"). Ở trên vòm có nhiều thạch nhũ hình lá cây buông xuống, khi lấy dùi gỗ gõ nhẹ vào sẽ phát ra những âm thanh có nhiều cung bậc (“Phường bát âm”).
Ở động giữa, thạch nhũ tạo thành những bức tranh giống như dấu ấn, mão, áo, bàn cờ... Trên nền động, thạch nhũ kết nối thành nhiều đường nét hoa văn. Trong động còn có lối đi lên gọi là "đường lên trời” và một hố sâu xuống dưới gọi là “đường xuống âm phủ”; một ao nước lạnh trong suốt...
Động trong hẹp và nhỏ hơn, cao khoảng 8 m, rộng chừng 12 m. Nơi đây có một khối đá lớn gọi là "mộ Từ Thức”.
Động Từ Thức không những là một danh thắng mà còn là một di tích lịch sử trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Ngoài động Từ Thức còn có các động đá khác cách đó không xa như động Bạch Nha, Lục Vân, Vân Nham, Mắt Voi... kết thành một quần thể di tích, thắng cảnh nổi tiếng của đất Thanh.
Trích tạp chí Dinh dưỡng và gia đình thường thức số 2/2011