Có thể nói Nguyễn Công Hoan là ngọn cờ đầu của văn học hiện thực phê phán Việt Nam, từ năm 1920 với những ″Truyện thế gian″ trong Tản Đà thư cục và nhất là những truyện đăng trong mục ″Việt Nam nhị thập thế kỉ xã hội ba đào kí″ trên "An Nam tạp chí" (khoảng 1928 - 31). Ông bắt đầu nổi tiếng với tập truyện ngắn ″Kép Tư Bền″ (1935). Nguyễn Công Hoan đến với chủ nghĩa hiện thực bằng văn học trào phúng. Từ những truyện đầu tiên, ông đã tìm đề tài trong những người nghèo khổ, cùng khốn của xã hội. Đa số nhân vật phản diện của ông đều thuộc tầng lớp thượng lưu giàu có và quan lại, cường hào. Toàn những cảnh xấu xa, bỉ ổi, những chuyện bất công, ngang ngược, những con người ghê tởm, đáng khinh bỉ. Nguyễn Công Hoan tạo ra những tình huống bất ngờ, rồi phá lên cười và làm cho người khác cười theo, nhưng ngẫm lại thật thương tâm đau xót. Trong thời kì Mặt trận Dân chủ, nhờ ảnh hưởng của các phong trào quần chúng khắp nông thôn và thành thị, Nguyễn Công Hoan mới có những cuốn tiểu thuyết như "Cô làm công" (1936), "Bước đường cùng" (1938), "Cái thủ lợn" (1939) là những thành tựu vững vàng nhất của ông. Nổi bật hơn cả là "Bước đường cùng", vừa ra đời đã bị chính quyền thực dân và Nam triều cấm tàng trữ và lưu hành (x. Bước đường cùng). Sau Cách mạng, xuất bản nhiều truyện dài về địa chủ và nông dân như "Tranh tối tranh sáng" (1956), "Hỗn canh hỗn cư" (1961), "Đống rác cũ" (1963). Tác phẩm về sau này đáng chú ý nhất là cuốn hồi kí "Đời viết văn của tôi" (1971) rất thành thực, không tô điểm cho mình, có khi còn nhấn mạnh một số nhược điểm của mình và của bạn bè, đồng nghiệp. Cuốn "Hỏi chuyện các nhà văn" (1977), "Nhớ và ghi" (1978), những bài tiểu luận về Nguyễn Khuyến, Nguyễn Thiện Kế, Tú Xương, Tản Đà, Tú Mỡ, chứng tỏ Nguyễn Công Hoan có một trí nhớ tốt, đã cung cấp nhiều ý kiến xác đáng, nhiều nhận xét tế nhị và nhiều tư liệu quý giá về giai đoạn văn học cận đại và hiện đại.
Giải thưởng Hồ Chí Minh (1996) về cụm tác phẩm "Nông dân và địa chủ", "Tranh tối tranh sáng", "Hỗn canh hỗn cư", "Kép Tư Bền", "Bước đường cùng", "Tuyển tập truyện ngắn Nguyễn Công Hoan"