Trên chặng đường 21 năm ròng rã chống đế quốc Mỹ, cứu nước có rất nhiều những chiến công vang dội được coi là mốc son chói lọi trong lịch sử của dân tộc Việt Nam. Trong đó, phải kể đến cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân 1968 là bản anh hùng ca bất diệt của chủ nghĩa anh hùng cách mạng giải phóng dân tộc Việt Nam, có ý nghĩa lịch sử vĩ đại trong cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc của dân tộc. Đồng thời chiến dịch Mậu Thân cũng để lại cho chúng ta nhiều bài học kinh nghiệm quý báu về nghệ thuật quân sự trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc sau này.
“Xuân này hơn hẳn mấy Xuân qua,
Thắng trận tin vui khắp nước nhà,
Nam Bắc thi đua đánh giặc Mỹ.
Tiến lên! Toàn thắng ắt về ta!”
Đáp lại lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh vào Xuân Mậu Thân 1968, đúng đêm giao thừa, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy của quân và dân ta đồng loạt nổ ra trên toàn chiến trường miền Nam, đặc biệt ở Sài Gòn, Huế và nhiều thị xã, thị trấn, các căn cứ quân sự của Mỹ - ngụy.
Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy diễn ra trong bối cảnh quân Mỹ - ngụy và các nước đồng minh của chúng tham chiến với một lực lượng quân sự lớn lên tới trên một triệu quân, có vũ khí trang bị kỹ thuật hiện đại, được phòng thủ vững chắc. Nhưng bằng ý chí kiên cường bất khuất của chiến sĩ cách mạng và sự lãnh đạo tài tình của Đảng, ta đã đánh thẳng vào các vị trí quan trọng nhất của địch như: Đại sứ quán Mỹ, Dinh Tổng thống ngụy, Bộ Tổng Tham mưu, Nha cảnh sát, Đài phát thanh Sài Gòn, tiến công làm chủ thành phố Huế và hầu khắp các vùng nông thôn rộng lớn, tiêu diệt nhiều sinh lực, phá huỷ một khối lượng lớn vũ khí, phương tiện chiến tranh của địch.
Vì thế, xét cả về quy mô cũng như tính chất đồng loạt, tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân 1968 đã sáng tạo ra một hình thức tiến công chiến lược mới với hiệu lực chiến đấu cao, làm lung lay ý chí xâm lược của một siêu cường, làm cho chính quyền Mỹ sững sờ, choáng váng. Chỉ trong vòng 24 tiếng đồng hồ, trung tâm đầu não của kẻ địch ở các thành phố, tỉnh lỵ đều bị tấn công đồng loạt. Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân 1968 không chỉ diễn ra một đợt mà diễn ra nhiều đợt, không chỉ tiến công tuần tự từ ngoài vào mà còn kết hợp từ trong ra, khiến địch đã bất ngờ càng bất ngờ hơn.
Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân 1968, chúng ta đã huy động tổng lực từ bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương, dân quân du kích đến đặc công, biệt động, pháo binh…, được nhân dân hết lòng ủng hộ, tích cực phối hợp tham gia chiến đấu; kết hợp chặt chẽ giữa sự nổi dậy rộng khắp của quần chúng, sự chuẩn bị rất công phu của các lực lượng, giữ được bí mật tuyệt đối của các cấp, các địa phương, đơn vị, sự hy sinh to lớn của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân ta để làm nên một kỳ tích “có một không hai” trong chiến tranh giải phóng dân tộc. Đảng ta đã phát huy được sức mạnh tổng hợp giữa lực lượng chính trị của quần chúng với lực lượng vũ trang ba thứ quân; kết hợp chặt chẽ giữa đấu tranh quân sự với đấu tranh chính trị, ngoại giao; đánh địch trên cả ba vùng chiến lược, bằng ba mũi giáp công; kết hợp chiến tranh du kích với chiến tranh chính quy, kết hợp đánh lớn, đánh vừa và nhỏ; thể hiện nghệ thuật đánh địch bằng mưu cao, kế hiểm.
Đánh giá về thắng lợi của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân 1968, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Đó là thắng lợi của đường lối cách mạng đúng đắn của Đảng ta, thắng lợi của lòng yêu nước nồng nàn và sức mạnh của toàn dân đoàn kết quyết chiến, quyết thắng giải phóng miền Nam, bảo vệ miền Bắc, tiến tới hoà bình thống nhất Tổ quốc” (Trích trong Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998, T.10, tr. 731). Bộ Chính trị đánh giá: “Thắng lợi có ý nghĩa chiến lược cực kỳ quan trọng tạo ra bước ngoặt quyết định của cuộc chiến tranh, đánh dấu sự thất bại của chiến lược chiến tranh cục bộ của Mỹ, buộc Mỹ phải chuyển sang chiến lược phòng ngự trên toàn chiến trường, phải ngồi vào bàn đàm phán với ta ở Pa-ri, chấm dứt ném bom không điều kiện, chủ trương phi Mỹ hoá chiến tranh, mở đầu thời kỳ xuống thang chiến tranh”. (Trích trong Báo cáo của Bộ Chính trị tại Hội nghị Trung ương lần thứ 21, khoá III).
Không chỉ có ý nghĩa lịch sử lớn lao, Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1968 còn để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu, hun đúc thêm tinh thần “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”, hoàn thành tâm nguyện của chủ tịch Hồ Chí Minh: “đánh cho Mỹ cút, đánh cho ngụy nhào”. Bài học đó là :
Một là tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nắm chắc tình hình; có các chủ trương, đường lối lãnh đạo đúng đắn, sáng tạo phù hợp với thực tiễn phát triển của chiến tranh cách mạng trong điều kiện mới của Việt Nam.
Hai là phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc và yếu tố chính trị - tinh thần, ngoại giao.
Ba là xây dựng các khu vực phòng thủ quân sự từ tỉnh, thành phố đến địa phương vững chắc, làm nền tảng của thế trận chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc.
Bốn là phát triển tiềm lực quốc phòng, quân sự vững chắc.
Năm là xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân trong sạch, vững mạnh làm nòng cốt của chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc.
Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 là sự kiện lịch sử có tầm vóc lớn lao, đánh dấu bước ngoặt có ý nghĩa chiến lược của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của dân tộc ta. Làm phá sản chiến lược “chiến tranh cục bộ”, buộc Mỹ phải xuống thang đàm phán với chính quyền Việt Nam, rút dần quân viễn chinh ra khỏi chính quyền miền Nam, chấp nhận thương lượng để có thể kết thúc chiến tranh trong danh dự.
Cách nay đã 50 năm, thế hệ trẻ nhìn về lịch sử hào hùng của dân tộc, nhìn về cuộc Tổng tiến công xuân Mậu Thân 1968 với lòng ngưỡng mộ và biết ơn sâu sắc. Từ lịch sử oanh liệt, hào hùng của dân tộc Việt Nam, thế hệ trẻ chúng ta sẽ luôn ra sức học tập và xây dựng Tổ quốc ngày càng phát triển bền vững, có thể sánh vai với các cường quốc trên thế giới như tâm nguyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Đào Thanh