Bước vào năm 1968, đế quốc Mỹ đã leo đến nấc thang cao nhất trong cuộc chiến tranh xâm lược nước ta. Quân dân Phú Yên chấp hành Nghị quyết Hội nghị lần thứ 14 Ban Chấp hành Trung ưong Đảng mở cuộc Tổng tiến công và nổi dậy đồng loạt Tết Mậu Thân nhằm giáng một đòn quyết liệt vào ý chí xâm lược của đế quốc Mỹ.
Dưới sự chỉ đạo của Bộ tư lệnh Quân khu 5 và Bộ Tư lệnh Phân khu Nam, sự lãnh đạo của Đảng bộ Phú Yên, nhân dân và các lực lượng vũ trang Phú Yên đã chấp hành nghiêm mệnh lệnh tổng tiến công và nổi dậy đồng loạt. Quân dân Phú Yên đã huy động mọi lực lượng; khai thác mọi sức lực, nêu cao ý chí quyết chiến, quyết thắng, khắc phục khó khăn, không ngại hy sinh, ác liệt xông lên thực hành tiến công và nổi dậy, quyết giành thắng lợi cho cách mạng
Những tấm gương xả thân vì nước, chiến đấu đến hơi thở cuối cùng của các đồng chí Lê Trung Kiên, Nguyễn Thế Bảo, Nguyễn Anh Hào, Nguyễn Tất Liêu, Đỗ Khánh Đáp (Khánh), Trần Đình Thám... là những tấm gương sáng ngời không bao giờ phai mờ trong lòng nhân dân Phú Yên. Trong chiến đấu nhiều đơn vị vũ trang chấp hành nghiêm mệnh mệnh, tìm mọi cách khắc phục khó khăn để hoàn thành tốt nhiệm vụ như: Đại đội đặc công 202, ba lần tiến Công vào thị xã với hiệu suất chiến đấu cao; Tiểu đoàn 12, Trung đoàn 10, hai lần tiến công thị xã, tuy bị lộ nhưng vẫn chủ động tiến công bám trụ đánh địch giữ vững trận địa, kiên cường chiến đấu hô vang khẩu hiệu “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”; Đội ngũ cán bộ, Đảng viên dân chính đảng, tỉnh, huyện, xã đã được vũ trang hoá, với tinh thần tư tưởng rất cao, phối hợp với lực lượng vũ trang xông vào trận địa chiến đấu và phát động, lãnh đạo quần chúng nổi dậy đánh địch, làm tan rã hàng ngũ địch, giành chính quyền về tay nhân dân. Đặc biệt là lực lượng đấu tranh chỉnh trị, binh địch vận của quần chúng bên trong và bên ngoài thị xã đã được bí mật học tập, huấn luyện và tổ chức thành đội ngũ, sẵn sàng khi có thời cơ cả tỉnh nổi dậy xuống đường truy kích địch, vận động binh lính địch đầu hàng, tan rã, quay về với gia đình, với nhân dân.
Chấp hành Nghị quyết của Bộ Chính trị và Liên Khu uỷ 5 “phát huy sức mạnh tổng hợp của lực lượng quân sự, lực lượng chính trị, của quần chúng, đồng loạt tấn công và nổi dậy từ Đà Nẵng đến Phú Yên, từ đồng bằng, miền biển, miền núi, phối hợp với quân dân toàn miền Nam, đánh địch giành thắng lợi quyết định, làm cho địch thất bại tới mức không còn gượng lại được, ý chí xâm lược của chúng bị đè bẹp phải chịu thua, buộc chúng phải thương lượng và phải kết thúc chiến tranh, theo những mục tiêu và yêu cầu của ta”, Tỉnh uỷ Phú Yên đề ra nhiệm vụ, mục tiêu: “Tập trung lực lượng vào hướng trọng điểm thị xã Tuy Hoà, tiêu diệt bằng được một số mục tiêu quan trọng, then chốt, đánh tan bộ máy ngụy quân, ngụy quyền cấp tỉnh và các cơ quan đầu não, chỉ huy, làm tê liệt bộ máy dàn áp của chúng; kết hợp với quần chúng nổi dậy bên trong thị xã và bên ngoài kéo vào thực hiện phương châm; “ Công kích và khởi nghĩa” giải phóng thị xã Tuy Hoà; các huyện tập trung đánh vào chi khu, quận lỵ, thị trấn kết hợp với nổi dậy của quần chúng tại chỗ, đánh tan bộ máy kèm kẹp thôn, xã thực hiện khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân.
Thực hiện mệnh lệnh Tổng tiến công và nổi dậy toàn miền Nam Xuân Mậu Thân 1968, quân dân Phú Yên đã đồng loạt tấn công và nổi dậy vào thị xã Tuy Hòa liên tiếp 3 đợt (ngày 31-01-1968, ngày 05-02-1968 và ngày 04- 03-1968) và đều khắp các quận lỵ, thị trấn, chi khu trong toàn tỉnh đánh vào các cơ quan, đơn vị, kho tàng, sân bay bến cảng, hậu cứ, hậu cần của quân Mỹ, Nam Triều Tiên và quân nguỵ. Ta diệt hàng ngàn sỹ quan, binh lính và nhân viên kỹ thuật của Mỹ, Nam Triều Tiên và ngụy, diệt hàng chục tên ác ôn, gian ác, phá huỷ nhiều phương tiện chiến tranh hiện đại của Mỹ và Nam Triều Tiên, đốt hàng vạn lít xăng dầu, giải phóng và làm chủ ngay nhiều vùng sát thị trấn, thị xã, đưa chiến tranh vào hang ổ của chúng, những nơi mà lâu nay chúng cho an toàn nhất, trong lúc đế quốc Mỹ đã leo thang chiến tranh đến đỉnh cao.
Các lực lượng vũ trang Phú Yên đã loại khỏi vòng chiến đấu 1.114 tên địch, trong đó có 349 tên Mỹ, 464 tên Nam Triều Tiên, phá hủy và phá hỏng một khối lượng lớn phương tiện chiến tranh của Mỹ gồm: 47 máy bay các loại, 26 xe quân sự; trong đó có 5 xe M113 và M48, 10 khẩu pháo 105 ly và 155 ly, thu 50 máy thông tin các loại, đốt cháy hàng nghìn lít xăng, phá hủy hàng chục tấn đạn các loại (theo tài liệu Tổng kết Xuân Mậu Thân 1968 của Tỉnh đội Phú Yên).
Phối hợp với phong trào đấu tranh vũ trang, phong trào đấu tranh chính trị, binh địch vận cũng được đẩy mạnh, quần chúng ở thị xã, các huyện Tuy Hòa 1, Tuy An, Đồng Xuân, Sông Cầu vùng lên diệt ác phá kìm. Thành lập chính quyền cấp xã, phá ấp chiến lược đưa dân về làng cũ. Có 3.000 người tham gia các cuộc đấu tranh trực diện với địch, đòi địch không được bắn pháo vào làng, không đi càn quét để nhân dân đi lại làm ăn và trở về sinh sống ở làng cũ, buộc chúng phải chấp nhận một số yêu sách của nhân dân. Trong chiến dịch Mậu Thân ta đã giải phóng 10 xã, 13 thôn, có 23.000 người dân trở về làng cũ...
Trong chiến đấu cán bộ, chiến sĩ các lực lượng vũ trang đã phát huy chủ nghĩa anh hùng cách mạng, quyết xả thân vì sự nghiệp giải phóng quê hương, giải phóng miền Nam. Nhiều tấm gương chiến đấu dũng cảm, anh dũng hy sinh; nhiều đơn vị nghiêm chỉnh chấp hành mệnh hoàn thành nhiệm vụ xuất sắc.
Thắng lợi Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968 ở Phú Yên là tổng hợp sức người, sức của to lớn của quân và dân trong tỉnh, đã góp phần cùng quân và dân cả nước đánh bại chiến lược lệnh hoàn thành nhiệm vụ xuất sắc. Đây là sự thành công về công tác giáo dục chính trị - tư tưởng cho cán bộ, chiến sĩ cũng như nhân dân về bản chất của kẻ thù. Thắng lợi của Mậu Thân năm 1968 cảnh báo rằng thất bại của Mỹ - ngụy quyền Sài Gòn là điều tất yếu. Đồng thời nó là bài học trong việc đánh giá đúng tình hình địch, phân tích về ta một cách sâu sắc, để hạ quyết tâm tấn công và nổi đậy, bảo đảm giành thắng lợi trên chiến trường. Bài học lớn nhất của Tết Mậu Thân năm 1968 là ý chí kiên cường, anh dũng phải đi đôi với mưu trí, sáng tạo, quyết tâm cao; biết dựa vào dân, biết phát huy sức mạnh tổng hợp.
Quân dân Phú Yên đã góp xương máu của mình cho chiến dịch này, là sự cống hiến to lớn và cao cả, góp phần cùng với cả nước đập tan ý đồ xâm lược Việt Nam lâu dài của đế quốc Mỹ và tạo tiền đề cho toàn thắng mùa xuân năm 1975.
Nguyễn Thìn