Tết Mậu Thân 1968, chiến trường Huế được xem là trận đánh đẫm máu nhất đối với quân đội Mỹ, vụng về trong cách đánh tay đôi ở khu vực nội thành đã khiến nhiều lính Mỹ phải bỏ mạng trong việc giành giật từng ngôi nhà, từng góc phố với Quân giải phóng, điển hình như Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 5 lính thủy đánh bộ Mỹ, tham chiến từ ngày 12-2 nhưng chỉ sau 9 ngày giao tranh, đội hình 10 trung đội của tiểu đoàn này đã bị Quân giải phóng “nghiền nát”. Thiệt hại của lính thủy đánh bộ Mỹ nặng đến mức phải lấy quân số bổ sung thẳng từ các trại huấn luyện bên Mỹ sang.
Huế là một trong ba chiến trường chính và là một trong ba trọng điểm của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968. Sau 26 ngày đêm chiến đấu và làm chủ thành phố Huế, quân và dân ta đã diệt, bắt sống, bức hàng và làm tan rã 25.000 tên địch, bắn rơi và phá hỏng hơn 200 máy bay, bắn cháy 41 tàu chiến, phá hủy 533 xe quân sự, giải phóng 210.000 dân, 20 xã, 271 thôn, thành lập chính quyền ở 200 thôn, được Bác Hồ khen tặng 8 chữ vàng: “Tấn công, nổi dậy, anh dũng, kiên cường”
Tại chiến trường Đà Nẵng, đây là cứ điểm địch bố phòng nghiêm ngặt, có máy bay từ Đà Nẵng yểm trợ; bên trong có xe tăng, xe bọc thép và hỏa lực mạnh. Lực lượng trinh sát của ta đã dẫn đường cho Đại đội 1 là mũi thọc sâu chủ công đánh chiếm phía bắc quận ly. Quân ta đã đánh úp làm cho các ụ súng địch ở các lô cốt bị câm lặng, bộ đội xung phong đánh thẳng vào hướng bắc và tây bắc. Sau hai ngày quần lộn đánh nhau với địch, quân ta rút về khu vục thôn Bồng Lai và tiêu diệt nhiều tên lính ngụy...Ta còn chủ trương căng địch trên khắp chiến trường, kéo chủ lực địch ra mặt trận Bắc Quảng Trị, trọng điểm là Khe Sanh, là một đòn chính của bộ đội chủ lực của ta trên các chiến trường nhằm thu hút lực lượng tinh nhuệ của địch, vây hãm, giam chân và tiêu diệt chúng, tạo thế cho các chiến trường khác đánh vào đô thị.
Lực lượng vũ trang nhân dân Tây Nguyên cũng đã nổ phát súng khởi đầu cuộc Tổng tiến công và nổi dậy đồng loạt trên toàn miền Nam trong dịp Tết Mậu Thân 1968. Mục tiêu chính được xác định là 3 thị xã: Buôn Ma Thuột, Plei-cu, Kon Tum. Cả chiến trường chuyển vào nhiệm vụ với nhịp độ khẩn trương chưa từng có. Bộ tư lệnh mặt trận nhanh chóng triển khai, điều động lực lượng trên các hướng, thành lập thêm một số đơn vị cần thiết để bảo đảm yêu cầu chiến đấu, bổ sung cho mỗi thị xã đủ một tiểu đoàn đặc công, một đại đội hỏa lực hỗn hợp, tăng cường cho Buôn Ma Thuột 2 tiểu đoàn bộ binh, Plei-cu một tiểu đoàn, đưa sang đông Tân Cảnh một tiểu đoàn, củng cố và mở rộng các tuyến hành lang Đông Tây, đồng thời mở thêm binh trạm 4 ở Đắc Lắc.
Ngoài lực lượng bộ đội địa phương và các phân đội mũi nhọn của Mặt trận tăng cường, lúc này ở Kon Tum có trung đoàn 24, Gia Lai có trung đoàn 95, Đắc Lắc có trung đoàn 33. Sư đoàn 1 (gồm các trung đoàn 66,174, 320) lực lượng cơ động của mặt trận được tập trung trên hướng đường 18-Plây Cần để đón lõng quân Mỹ ra phản kích và sẵn sàng chuyển sang đánh Đắc Tô-Tân Cảnh.
Buôn Ma Thuột nổ súng lúc 0 giờ 45 phút. Ngay những phút đầu, ta đã đánh chiếm được đài phát thanh, gần hết sư đoàn bộ sư đoàn 23, tòa hành chính, ty cảnh sát và bắn pháo dồn dập vào trung đoàn 45, sân bay Buôn Ma Thuột. Sau đó, phát triển đánh chiếm khu cư xá Mỹ, khu cơ giới và pháo binh. Ngay đêm đầu, ta đã diệt được một bộ phận cơ quan đầu não và đơn vị trực thuộc sư đoàn 23, bắn cháy 9 xe tăng và xe bọc thép, chiếm hậu cứ tiểu đoàn 4, trung đoàn 45 ngụy.
Trong đợt Tổng tiến công và nổi dậy lịch sử này, quân và dân Tây Nguyên đã đồng loạt đánh vào hầu hết cơ quan đầu não và căn cứ quan trọng của địch ở khắp 3 tỉnh Kon Tum, Gia Lai, Đắc Lắc, làm chủ thị trấn Tân Cảnh, thị xã Buôn Ma Thuột, nhiều khu vực quan trọng ở thị xã Plei-cu, Kon Tum trong nhiều ngày, tiêu diệt và làm tan rã một bộ phận lớn lực lượng địch, phá hủy nhiều phương tiện chiến tranh của Mỹ-ngụy.
Trước ngày diễn ra cuộc Tổng tiến công Mậu Thân, trên địa bàn Trường Sơn đã dàn xong thế trận vận tải chiến dịch. Mạng thông tin hữu tuyến kéo đến từng trận địa, thông đến các chiến trường Trị Thiên (B4), Khu 5 (B5) và Tây Nguyên (B3). Chiến sự phát triển rất nhanh. Mấy ngày đầu, quân địch hầu như bị tê liệt, quần chúng nổi dậy mạnh mẽ diệt tề, phá ấp, truy bắt ác ôn... Nhiều thôn, ấp tuyên bố lập chính quyền cách mạng... bộ đội thông tin Trường Sơn đã thực hiện xuất sắc chức năng công cụ đắc lực của chỉ huy, đã làm được một việc “ngoài tầm với” của bộ đội thông tin Trường Sơn. Năm 1968 là một năm Đoàn 559 thực hiện thắng lợi toàn diện các nhiệm vụ nhờ phát huy được sức mạnh tổng hợp như lời Đại tướng Võ Nguyên Giáp: “Cả Trường Sơn bây giờ cũng phải tổng tiến công”.
Ở Sài Gòn, lực lượng biệt động đã tấn công các mục tiêu đầu não ngay trung tâm sào huyệt đối phương, hoàn thành nhiệm vụ lịch sử bằng chính sinh mạng của mình. Đêm mùng một tết xuất kích tấn công dinh Độc Lập, đánh vào Bộ Tổng Tham mưu Sài Gòn, đài phát thanh Sài Gòn bi diệt, câm tiếng. Tòa đại sứ Mỹ ngoài quân phòng vệ, còn nhiều nhân viên nghiệp vụ quan trọng khác bị diệt... Các lực lượng ta đã chiếm được một phần quận 6, làm chủ trường đua Phú Thọ, phát triển sâu vào quận 5, tập kích Tổng nha Cảnh sát ngụy…và quân ta lần lượt làm chủ nhiều cứ điểm quan trọng khác.
Tại thành phố Cần Thơ, ĐĐ 4/44 BĐQ dùng tối đa hỏa lực để diệt gọn, “hạ quyết tâm” là giết thật nhanh thật gọn cho đến người lính cuối cùng của đơn vị Cọp Đen bởi vì ĐĐ 4/44 BĐQ vốn là khắc tinh của Tiểu đoàn Tây đô (đơn vị chủ lực miền Tây nói chung và của tỉnh Cần Thơ nói riêng) vì lần đụng độ nào chúng cũng bị thua nặng. ĐĐ 4/44 BĐQ đã có nghiên cứu trước địa thế vị trí trú quân đêm. Khi tiếng bộc phá đầu tiên phát nổ thì anh em chiến sĩ đã phản ứng thật nhanh chóng. Từ các hầm hố phòng thủ vững chắc, ta đã khoá cứng những đuợc đợt tấn công, để rồi chúng phải tháo chạy để lại 12 xác chết đồng bọn, đặc biệt trong đó có xác tên Tiểu đoàn Trưởng của chúng và 9 súng cá nhân (AK47 bá xếp cuả đặc công). Dưới hỏa lực của Pháo Binh ta, địch phải bung khỏi hầm đập tan âm mưu đánh chiếm đài Phát Thanh và chạy thục mạng rút về hướng Tây Bắc
Cả miền Nam sôi sục khí thế tiến công, các tỉnh thành đều diễn ra các cuộc xuống đường lịch sử, quân và dân ta đã đồng loạt thực hiện cuộc tổng tiến công và nổi dậy trên toàn miền Nam ở 4 thành phố, 37 thị xã, hàng trăm đô thị, đánh vào hầu hết các cơ quan đầu não trung ương, địa phương Mỹ - ngụy, bao gồm 4 bộ tư lệnh quân khu, quân đoàn, 8 bộ tư lệnh sư đoàn, 2 bộ tư lệnh biệt Khu ngụy, 2 bộ tư lệnh dã chiến, 30 sân bay, nhiều căn cứ kho tàng lớn. Trong đó, có những trận gây chấn động dư luận như đánh vào Đại sứ quán Mỹ, dinh Độc Lập, Bộ Tổng tham mưu ngụy ở Sài Gòn và 25 ngày đêm làm chủ thành phố Huế... Đồng thời, nhân dân hầu khắp các vùng nông thôn, được sự giúp sức của lực lượng vũ trang đã nổi dậy, phá tan từng mảng hệ thống kìm kẹp của ngụy quyền ở thôn xã. Các trận tấn công táo bạo, thần kỳ ấy trên toàn miền Nam đã làm lung lay chiến lược Mỹ, gây cho đế quốc Mỹ và ngụy quyền Sài Gòn một đòn choáng váng, buộc Mỹ phải xuống thang chiến tranh, chấm dứt ném bom phá hoại miền Bắc, rút dần quân Mỹ về nước và ngồi vào bàn đàm phán Paris để ký kết Hiệp định về chấm dứt chiến tranh ở Việt Nam.
50 năm cuộc Tổng tiến công ấy đã qua đi nhưng những chiến công và ký ức về chiến tranh vẫn như còn mãi. Quân và dân trên toàn miền Nam đã không tiếc máu xương làm nên chiến công mùa xuân Mậu Thân 1968, mở ra đêm trước cho mùa xuân Ất Mão 1975, toàn dân hát khúc Khải hoàn; mừng đón kỉ nguyên mới: Đất nước độc lập tự do, lãnh thổ toàn vẹn thái bình.
Như Quỳnh