Trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc, Thanh Hóa là một trong những tỉnh đóng góp nhiều sức người sức của cho hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và chống đế quốc Mỹ. Nhân dịp kỷ niệm 25 năm Ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam thống nhất đất nước (30-4-1975 – 30-4-2000)
Chúng tôi gặp các nhân chứng trực tiếp với chiến dịch giao thông vận tải tỉnh Thanh Hóa cho chiến trường miền Nam. Trong đó có các cụ Trịnh Ngọc Bích, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh; cụ Nguyễn Nghiễm, nguyên Phó ty giao thông - Phó Chủ tịch UBND tỉnh: Lê Văn Tào nguyên Phó ty, Đào Đức Hinh, Phó ty giao thông Thanh Hóa. Các cụ đã về hưu, hiện còn minh mẫn khỏe khoắn với tuổi 76-80. Và nhà văn Kiều Vượng đang công tác, người đã có gần 30 năm trong ngành giao thông theo sát chiến dịch vận tải đến ngày toàn thắng.
TẠO RA MẠNG LƯỚi GIAO THÔNG THỦY, BỘ.
Tất cả cho giao thông vận tải để chi viện chiến trường miền Nam. Đó là mệnh lệnh, là chỉ thị của T.W Đảng và Chính Phủ. Khi đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại miền Bắc 1965. Thanh Hóa nằm trong tọa độ lửa máy bay địch. Là yết hầu của ngõ miền Bắc hậu phương vào khu 4. Trên tuyến đường 1A từ Đò Lèn - Hàm Rồng đến phà Ghép vào Nghệ An. Suốt ngày đêm bị đánh phá ác liệt. Thanh Hóa thành lập Ban chỉ huy chiến dịch, huy động sức người. mọi vật lực cho chiến dịch giao thông. Trong đó 15.115 nhân viên, cán bộ ngành giao thông tỉnh. 10.427 thanh niên xung phong sửa cầu đường bị đánh phá. mở đường mới thủy, bộ, cùng với đường sắt bảo đảm huyết mạch giao thông. Với chiến lược 4 đường ra, 3 đường vào. Bốn ra gồm: tuyến 1A đường 22 đi Ninh Bình, đường 15 đi Quan Hóa - Hòa Bình, đường đi Điền Hộ - Nga Sơn - Ninh Bình. Ba vào là 1A, đường 15A, 15C đi dốc Bò Lăn. Ngoài ra, hệ thống đường liên thôn, liên xã, liên huyện thành một thế bàn cờ cho người, các loại xe, tổng chiều dài 900 km. Cùng với đường bộ, mở các tuyến sông - sông biển. Trong đó, nạo vét sông Nhà Lê, sông Mã, sông Chu, sông Bưởi, sông Hoạt... lập ra các trạm trung chuyển để xe và các phương tiện bốc dỡ hàng hóa. Bảy cầụ, phà trọng điểm trên tuyến 1A từ Đò Lèn - Hàm Rồng - Ghép... đều làm đường rẽ tránh. Mỗi cầu từ 2-3 đường. Mỗi đường tránh từ 2, 3-5 km. Khi chánh cầu, phà, xe vận tải rẽ đường tránh qua cầu phao, kéo cáp, Cầu phao được làm bằng cây luồng, ghép hàng vạn cây cột thành khối , mặt cầu lát luồng phía trên là ván xe trọng tải 3-4 tán đi qua dễ dàng. Đó là đặc trưng cho cây luồng của hàng vạn ha rừng Thanh Hóa. Cây luồng ra trận. Nhờ hệ thống giao thông thủy bộ đó, trong 4 năm 1965-1968 trên địa bàn Thanh Hóa cộng lại chỉ có 90 ngày tắc đường ác liệt nhất năm 1966, riêng cầu Hàm Rồng 419 lần chiếc máy bay địch đánh 71.600 quả bom phá, 500 tên lửa rốc-két, hàng trăm quả bom nổ chậm, nhưng đường bộ vẫn thông suốt cho xe hậu phương miền Bắc vận chuyển lương thực, thuốc men, vũ khí, đạn dược vào chiến trường miền Nam. Cụ Bích, cụ Nghiễm nói về con người hậu phương Thanh Hóa lúc đó: Trong chiến tranh càng chứng minh tinh thần yêu nước của nhân dân miền Bắc với miền Nam ruột thịt. Có gia đình vừa đóng xong cỗ áo quan dự phòng cho bố mẹ già, họ tháo ván ra lát cầu phao cứu đoàn xe bị máy bay đánh phá. Nhiều gia đình vừa làm xong nhà, họ tự nguyện cho phá làm đường nhiều ra đánh cả nhà ra làm cọc tiêu hướng dẫn xe qua cầu phao, đường tránh. Họ làm việc trên đều tự nguyện không cần điều kiện nào.
XE THỒ, THUYỀN NAN VÀO ĐƯỜNG HỒ CHÍ MINH.
Truyền thống Điện Biên năm xưa của nhân dân Thanh Hóa lại trỗi dậy với hàng ngàn xe đạp thồ được huy động vào đường Hồ Chí Minh đưa hàng hóa, lương thực, đạn dược vào chiến trường miền Nam. Sáng tao hơn nữa là một vạn thuyền nan ra tiền tuyến. Đó là tháng 11-1968, Đoàn cán bộ Ban Thường vụ Tỉnh ủy Thanh Hóa ra Hà Nội làm việc với Ban Bí thư TW được Bác Hồ gặp thân mật. Bác khen ngợi quân dân Thanh Hóa sản xuất giỏi chiến đấu dũng cảm, bắn rơi nhiều máy bay Mỹ, bảo đảm thông suốt giao thông vận tải. Người nhắc nhở nhiệm vụ giai đoạn tiếp theo rất nặng nề. Vì Mỹ thua đau, buộc phải ngừng ném bom miền Bắc, nhưng rồi chúng sẽ đánh phá ác liệt hơn. Được T.W giao nhiệm vụ yêu cầu chi viện chiến trường khối lượng lớn trong đó phải huy động 32.062 tấn phương tiện vận tải. Khả năng Thanh Hóa chỉ có 25.489 tấn phương tiện. Đồng chí Hoàng Văn Hiếu lúc đó là ủy viên Thường vụ tinh ủy - Phó Chủ tịch UBND tỉnh phụ trách giao thông vận tải giao nhiệm vụ cho hai phó ty giao thông tỉnh là Đào Đức Hinh và Lê Văn Tào. Bằng mọi biện pháp tạo ra phương tiện vận tải nhân dân. Huy động tất cả 4.000 xe đạp của 13 huyện, cùng với một vạn xe đạp T.W cấp: Mở ba công trường đan thuyền nan. Huy động và chọn 1.600 cụ ông có tay nghề giỏi, có sức khỏe tốt ở ba huyện có thuyền nan truyền thống đan hai đợt đầu 5.000 chiếc bằng vật liệu nứa tre các huyện miền núi cấp. Vậy là ngoài gần 300 ô-tô T.Ư cấp, Thanh Hóa có thêm binh đoàn xe đạp thồ mang tên Điện Biên. Một binh đoàn thuyền nan mang tên Lam Sơn ra chiến trường. Hai lực lượng vận tải thủ công này được huy động hàng vạn tay lái xe thồ, hàng nghìn thủy thủ thuyền nan. Mỗi xe thồ từ 250-300 kg, có xe chở 750 kg. Mỗi thuyền nan bình quân 3,5 tấn hàng. Cụ Đào Đức Hinh - phó ty giao thông - trưởng đoàn thuyền nan lúc đó cho biết: Thuyền nan sử dụng nước sông và đồng đã là khó vì nó bằng tre nứa trát keo. Vậy mà lúc đó đan cải tiến chở hơn ba tấn hang căng buồm đi sông biển từng chặng 260-300 km mỗi trạm giao hàng là một sáng tạo, gan góc lắm. Từ Thanh Hóa vào Bến Thủy, từ Bến Thủy đi cảng Gianh rồi đi Thác Tre tập kết chân hàng. Ở đó từng bao gạo phải vượt dốc bằng dây tời cáp đưa lên đỉnh 1.001m. Rồi gạo lên vai người, có cả đưa vào bao ni-lông thả xuôi dòng Xê Băng Hiêng xuống Sênh Pôn, nút cuối Cùng là cầu Cha Ki... Nhà văn Kiều Vượng trợ lý chỉ huy chiến dịch lúc đó, ghi trong nhật ký: Mỗi lần thuyền cặp bến, hàng nghìn nguời ào xuống bốc vác chuyển tải sang phương tiện khác đi tiếp vào tuyến trong. Biết hàng là gạo, nhưng hàng nghìn người vẫn theo tiêu chuẩn chia từng hạt muỗi, cọng rau, miếng thịt ướp muối. Rất đói nhưng ăn thêm rau, măng để tiết kiệm từng lạng gạo cho chiến trường…
Trong báo cáo Thủ tướng Chính phủ ngày 22-7-1969 của UBND tỉnh Thanh Hóa: Trong 4 năm ngành giao thông vận tải tỉnh Thanh Hóa vận chuyển vào B phục vụ chiến trường miền Nam 182.383 tấn hàng hóa, đi tuyến C giúp bạn 20.369 tấn trong tổng số đã hoàn thành 1.373.300 tấn hàng hóa. Bộ Giao thông giao cho tỉnh Thanh Hóa vận tải vào các tỉnh khu 4 và chiến trường B-C. Sự hy sinh lớn lao và chiến công oanh liệt. Trong cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ trên miền Bắc trong bốn năm 1965 - 1968 Thanh Hóa đã hứng chịu 13 vạn tấn bom đạn do máy bay thả và 20.490 quả đại bác của tàu chiến Mỹ. Trong cuộc đọ sức này 7.752 người của Thanh Hóa đã hy sinh, 7.896 người bị thương. Trong số đó ngành giao thông vận tải 1.296 người ngã xuống, 1.061 người bị thương. Nằm ở vị trí chiến lược của hậu phương lớn miền Bắc và là cửa ngõ yết hầu vào chiến trường, đánh Thanh Hóa là Mỹ muốn hủy diệt huyết mạch giao thông, chặn lại sức chi viện tiền tuyến lớn miền Nam. Trên địa bàn tỉnh này có 89 cầu lớn nhỏ, có tuyến quốc lộ 1A, tuyến đường sắt Bắc - Nam và hệ thống sông, biển đường thủy lợi hại. Chúng đã đánh sập 37 cầu, phá hủy 42.000 đường nhựa trục lớn, chặt đứt nhiều km đường sắt, đánh nát các bến phà. Phương tiện vận tải trong đó có 4.026 thuyền ván, thuyền nan bị đánh chìm trên sông biển. 277ô tô vận tải bị đánh cháy cùng với 6.647 tấn hàng hóa. Nhiều kho tàng, bến bãi bị san bằng. Trong các mục tiêu bị đánh phá ác liệt thì ngành giao thông vận tải chiếm tỷ trọng 50,6%. Hơn 1.500 ngày đêm chiến đấu dũng cảm quân và dân tỉnh Thanh Hóa chiến thắng oanh liệt bắn rơi 276 máy bay giặc Mỹ, bắt sống nhiều giặc lái bảo vệ huyết mạch giao thông miền Bắc hậu phương. Riêng đợt chiến dịch vận tải chiến trường B. Thanh Hóa đã chuyển vượt kế hoạch Bộ Giao thông giao. Tiếp đó, từ 1969 cho đến ngày toàn thắng Thanh Hóa đã chuyển hàng triệu tấn hàng vào chiến trường miền Nam và các tỉnh khu 4 cũ.
- Truyền thống yêu nước của nhân dân Thanh Hóa là từ cội nguồn dân tộc. Qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ do Đảng lãnh đạo càng chứng minh trí thông minh sáng tạo và dũng cảm của quân dân Thanh Hóa. Từ chiếc xe đạp thồ hàng, cho đến cây mía, cây tre, luồng, sông nước, đất đai được áp dụng lợi hại để đọ sức với vũ khí tối tân hiện đại của đế quốc giàu có, góp phần vào tiềm năng quốc phòng cho đất nước anh hung. Trong cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc nhiều tập thể, cá nhân đã được tuyên dương Anh hùng LLVTND, đó là nhân dân các huyện: Tĩnh Gia, Như Xuân, thị xã Thanh Hóa, huyện Hà Trung, Đội cầu phà Ghép. Anh hùng liệt sĩ Mai Xuân Điểm, Anh hùng Vũ Hùng Út. Toàn ngành được thưởng 69 Huân chương các hạng.