Phát triển văn hóa đọc cho thiếu nhi là nhiệm vụ quan trọng, góp phần hình thành nhân cách, bồi dưỡng tri thức, nuôi dưỡng tâm hồn và xây dựng thói quen học tập suốt đời cho thế hệ trẻ. Trong hành trình ấy, thư viện không chỉ là nơi lưu trữ, cung cấp tài liệu mà còn là không gian văn hóa, định hướng giáo dục, giúp các em khám phá thế giới qua từng trang sách, khơi dậy niềm yêu thích đọc sách và nuôi dưỡng khát vọng học tập, sáng tạo.
Nhằm hỗ trợ các thư viện công cộng có phục vụ thiếu nhi, thư viện trường học và các đơn vị liên quan tổ chức hoạt động phát triển văn hóa đọc một cách thiết thực, đồng bộ và hiệu quả, Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện đã biên soạn Sổ tay hướng dẫn công tác phát triển văn hóa đọc: Một số hoạt động và dịch vụ thư viện phục vụ thiếu nhi, được Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc in ấn phát hành năm 2026.
Với dung lượng 64 trang, khổ 15 x 21 cm, được trình bày ngắn gọn, kèm hình ảnh minh họa sinh động, cuốn sổ tay cung cấp những hướng dẫn thiết thực, dễ hiểu và dễ vận dụng thông qua 5 chuyên đề chính:
Chuyên đề 1: Nhóm hoạt động thư viện cơ bản
Giới thiệu các hình thức tổ chức hoạt động đọc phù hợp với đặc điểm tâm lý, lứa tuổi và nhu cầu của trẻ em, như: Giờ đọc sách – kể chuyện theo sách; Đọc sách tương tác – Đọc cùng con; Câu lạc bộ đọc sách thiếu nhi; Hoạt động trải nghiệm – sáng tạo từ sách. Những hoạt động này góp phần tạo môi trường đọc thân thiện, khuyến khích trẻ chủ động khám phá nội dung sách, chia sẻ cảm nhận và phát huy khả năng tư duy, sáng tạo.
Chuyên đề 2: Nhóm dịch vụ thư viện cơ bản
Nội dung tập trung hướng dẫn tổ chức và cung cấp các dịch vụ phục vụ bạn đọc thiếu nhi, gồm: hướng dẫn sử dụng thư viện; tư vấn, hỗ trợ lựa chọn sách; hỗ trợ học tập, tự học; không gian trải nghiệm – sáng tạo. Qua đó, cán bộ thư viện có thêm cơ sở để nâng cao chất lượng phục vụ, giúp các em tiếp cận nguồn tài nguyên thông tin thuận lợi hơn, đáp ứng nhu cầu học tập, giải trí và khám phá tri thức.
Chuyên đề 3: Hoạt động bổ trợ, truyền thông và gắn kết cộng đồng
Bên cạnh việc tổ chức đọc sách và cung cấp dịch vụ, cuốn sổ tay nhấn mạnh vai trò của các hoạt động kết nối cộng đồng thông qua ngày hội đọc sách, sự kiện thư viện; phối hợp giữa gia đình và nhà trường; truyền thông và lan tỏa văn hóa đọc. Sự đồng hành của gia đình, nhà trường, thư viện và xã hội sẽ tạo nên môi trường thuận lợi để trẻ em được tiếp cận sách thường xuyên, hình thành thói quen đọc tự nhiên và bền vững.
Chuyên đề 4: Ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động thư viện phục vụ thiếu nhi
Trong bối cảnh chuyển đổi số ngày càng phát triển, việc ứng dụng công nghệ thông tin mở ra nhiều phương thức mới để đưa sách đến gần hơn với bạn đọc nhỏ tuổi. Chuyên đề hướng dẫn ứng dụng công nghệ trong giới thiệu sách, tổ chức hoạt động đọc trên nền tảng số, tổ chức các buổi đọc sách trực tuyến quy mô nhỏ, sử dụng website và mạng xã hội để hỗ trợ hoạt động thư viện, đồng thời lưu ý vấn đề an toàn khi ứng dụng công nghệ thông tin phục vụ thiếu nhi. Đây là cơ sở để các thư viện từng bước đổi mới phương thức phục vụ, mở rộng khả năng tiếp cận thông tin và đáp ứng nhu cầu đọc của trẻ em trong môi trường số.
Chuyên đề 5: Điều kiện triển khai và lưu ý thực tiễn
Chuyên đề cung cấp những nội dung cần quan tâm về nguồn nhân lực, không gian phục vụ, việc phối hợp các nguồn lực và những lỗi thường gặp trong quá trình tổ chức hoạt động dành cho thiếu nhi. Qua đó, cán bộ thư viện có thể chủ động lựa chọn cách làm phù hợp với điều kiện thực tế, sử dụng hiệu quả các nguồn lực và nâng cao chất lượng hoạt động phát triển văn hóa đọc tại đơn vị.
Với nội dung cô đọng, dễ hiểu, chú trọng tính thực hành, cuốn sổ tay là tài liệu tham khảo hữu ích dành cho cán bộ thư viện công cộng, thư viện trường học và những người quan tâm đến công tác phát triển văn hóa đọc cho thiếu nhi. Các hướng dẫn trong sách không chỉ gợi mở nhiều cách làm sáng tạo mà còn góp phần đổi mới hoạt động thư viện theo hướng gần gũi, thân thiện, lấy bạn đọc làm trung tâm.
Đặc biệt, việc kết hợp hình ảnh minh họa được hỗ trợ bởi công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) góp phần trực quan hóa nội dung, giúp các ý tưởng và hoạt động được thể hiện sinh động, dễ tiếp cận hơn. Qua đó, cuốn sổ tay gợi mở thêm những cách thức ứng dụng công nghệ vào công tác thư viện, hướng đến mục tiêu đưa sách và tri thức đến gần hơn với trẻ em.
Phát triển văn hóa đọc cho thiếu nhi không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành thư viện mà cần sự chung tay của gia đình, nhà trường và toàn xã hội. Hy vọng rằng, với những hướng dẫn thiết thực từ cuốn sổ tay, mỗi thư viện sẽ tiếp tục đổi mới hoạt động, xây dựng môi trường đọc hấp dẫn, trở thành người bạn đồng hành cùng các em trên hành trình khám phá tri thức, bồi đắp tâm hồn và nuôi dưỡng ước mơ.
Cuốn sách hiện có tại Thư viện thành phố Đồng Nai và được phát hành đến Trung tâm dịch vụ tổng hợp các xã, phường trên địa bàn thành phố. Trân trọng giới thiệu cùng quý bạn đọc!
Đào Thanh