Chúng tôi tìm đến nhà ông nằm khuất trong con phố Lý Nam Đế ở tuổi 84, nhưng ông Trang vẫn còn minh mẫn, giọng nói hào sảng, hừng hực “chất lính”. Khi kể lại chiến dịch giải phóng miền Nam: Ngay sau khi được thành lập 7/5/1974, Quân đoàn 2 đã tham gia các trận đánh lớn như Phước Long (Nam Bộ), Thượng Đức (Quảng Ngãi), và giành thắng lợi lớn. Sau 2 thắng lợi lớn này, Bộ Chính trị và Quân uỷ TW đã nhận định chính xác về thế và lực của mình, để ra những quyết định mang tính chiến lược. Diễn biến của cuộc tổng tiến công mùa xuân năm 1975 được tính từ ngày 5/3. Nhưng trên thực tế, Quân đoàn 2 đã triển khai tấn công Huế từ ngày 5/3/1975 10h 30 ngày 25/3, chúng tôi đã cắm cờ giải phóng trên Phú Văn Lâu.
Theo ý kiến chỉ đạo của Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Bộ Chính trị: Thần tốc, thần tốc hơn nữa, táo bạo, táo bạo hơn nữa. Chúng tôi đã vận dụng nhiều cách đánh khác nhau để tiến nhanh Một là phối hợp với các binh chủng khác. Thứ 2 là vận dụng các chiến lợi phẩm chúng tôi lấy xe của địch, giáo dục, giao cho lính ngụy lái để chở bộ đội rồi, chúng tôi đề nghị các gia đình tư sản chở bộ đội. Có nhà tư sản sau khi cho bộ đội mượn xe còn đi cùng vào đến tận Sài Gòn mới trở về. Một khó khăn đặt ra với Quân đoàn là chuyện xăng dầu, chúng tôi phải tự liên hệ với các tỉnh để cung ứng. Mà các tỉnh mới giải phóng, nhu cầu đó lại rất lớn. Nhưng họ đã không nề hà. Đến Bình Định, tôi gặp cả Bí thư và Chủ tịch tỉnh họ trả lời rằng: Chỗ chúng tôi ít xăng lắm, còn chưa bảo đảm được nhu cầu của địa phương. Nhưng thôi, địa phương sẽ giải quyết sau. Có bao nhiêu xăng, cứ đưa hết cho các anh vào giải phóng Sài Gòn. Qua những sông ngòi, nếu cầu phao chưa làm kịp thì động viên thuyền bè, ca nô của nhân dân. Nhờ có sự chi viện nhanh của quân và dân mà chúng tôi đã tiến được nhanh vào Sài Gòn.
4 giờ sáng ngày 30 tháng 4, chúng tôi đã triệu tập cuộc họp bất thường trong cuộc họp đó, chúng tôi đã quyết tâm, tiến nhanh hơn nữa, khi chiếm được Dinh Độc Lập, bắt địch phải đầu hàng vô điều kiện, không thương lượng. Với bộ đội vào giải phóng phải gương mẫu với nhân dân, giữ kỷ luật cho thật tốt.
* Thưa ông, vì sao ông lại được chỉ định viết Bản quân lệnh số 1? Tại sao, chúng ta lại không thực hiện nó khi giải phóng các thành phố.
Với cương vị là Phó Chính uỷ Quân đoàn nên tôi được giao nhiệm vụ này. Sau khi viết tôi đưa anh Nguyễn Hữu An và Hoàng Đan xem họ nhất trí rồi đưa lên đài phát thanh, cứ 15 phút đọc một lần, cho đến hết giờ giới nghiêm. Rút kinh nghiệm những lần giải phóng các thành phố trước, do ta chưa có kinh nghiệm quản lý, ban đêm nhiều người đi lại, cướp bóc dễ xảy ra. Sự cố đáng tiếc đã xảy ra ở Đà Nẵng. Ngay đêm đầu tiên giải phóng đã xảy ra vụ cướp kho gạo. Do vậy, lần này chúng tôi thực hiện quân lệnh, yêu cầu ban đêm ai ở đâu thì ở nguyên chỗ đó, không đi lại lộn xộn. Đêm đầu tiên Sài Gòn mới giải phóng, tuyệt nhiên yên tĩnh, không xảy ra sự cố đáng tiếc nào.
* Hẳn là ông có nhiều kỷ niệm với ngày 30 tháng 4 năm 1975.
Khi nội các Dương Văn Minh được bộ đội ta “phục vụ” ăn uống ở trong Dinh Độc Lập thì chúng tôi nấu nướng bằng thực phẩm mang theo, ngay ở dưới sân. Ăn xong, còn tráng miệng bằng nước gạo rang.
* Trong hồi ký, Tướng Hoàng Đan viết: Chiều 30/4/1975, sau khi quân ta chiếm giữ Dinh Độc Lập, một đơn vị bộ đội khác không ngờ ta chiếm Dinh Độc Lập nhanh như vậy nên đã bắn nhầm vào Dinh?
Đúng là như vậy! Chiều hôm ấy, một loạt đạn vãi vào trong Dinh Độc tập, khiến một vài chiến sĩ của chúng tôi bị thương nhẹ. Chúng tôi đã chuẩn bị tinh thần sẵn sàng chiến đấu. Tuỵ nhiên, Dương Văn Minh nói: “Chắc là người của các ông ngộ nhận, chứ lệnh đầu hàng của tôi đã đọc trên đài rồi!” Về sau, tôi mới được biết anh em mình bắn nhầm thật. Họ không ngờ là chúng tôi vào đến Dinh Độc Lập nhanh đến như vậy!
Với Tướng Ngụyễn Công Trang, bài học lớn rút ra từ cuộc Tổng tiến công và nổi dậy 1975 là ngoài sự chỉ đạo sáng suốt của Đảng và Quân ủy TW thì sự chủ động, tuân thủ mệnh lệnh của cấp trên không máy móc, đựợc duy ý chí, sự sáng tạo của các quân bỉnh chủng trực tiếp chiến đấu ớ chiến trường cũng tạo nên sự kỳ diệu, làm hạn chế những tổn thất về người và của. Khi sức nóng của cuộc chiến đã nguôi dần thì lại có nhiều đánh giá khác nhau về cuộc tiến công đại thắng mùa xuân 1975. Có ý kiến cho rằng, chúng ta chiến thắng khá dễ dàng bởi địch đã như quả chín sắp rụng. Và chiếm được Sài Gòn dễ như cái bóng đèn không vỡ. Trên thực tế chúng ta đã mất nhiều công sức, xương máu cho chiến dịch này. Chúng không dễ dàng đầu hàng đâu. Nói đến đây, gương mặt vị tướng già sạm lại. Vì với ông, chẳng có chiến thắng nào mà không phải đánh đổi bằng máu và tuổi thanh niên của hàng triệu thanh niên.